De ouderenzorg verandert van vorm: van overnemen naar samen organiseren
De vraag is niet meer óf de ouderenzorg anders georganiseerd wordt, maar hoe snel organisaties meebewegen. Drie ontwikkelingen wijzen in dezelfde richting: naar zorg die samen met het netwerk rond de oudere wordt vormgegeven.
De arbeidsmarkt dwingt tot keuzes
Zonder aanvullend beleid loopt het tekort aan medewerkers in zorg en welzijn volgens de overheid op tot ongeveer 301.000 in 2035, met de ouderenzorg als een van de hardst geraakte branches.1 Ook als geplande maatregelen worden meegerekend, blijft er volgens RegioPlus een tekort van rond de 227.000 professionals over.2 Meer instroom alleen lost dat niet op. Behoud van personeel, andere taakverdelingen, technologie en een betere samenwerking met informele zorg worden daarom steeds nadrukkelijker genoemd als noodzakelijke sporen.3
Voor een verpleeghuis betekent dat iets concreets: elke uitgevallen medewerker weegt zwaarder, en elke onduidelijke afspraak die tot extra telefoontjes, misverstanden of frustratie leidt, kost capaciteit die er niet is.
Een kwaliteitskader dat het team breder definieert
Sinds 1 juli 2024 staat het Generiek kompas ‘Samen werken aan kwaliteit van bestaan’ in het Register van het Zorginstituut. Het vervangt de kwaliteitskaders voor verpleeghuiszorg en wijkverpleging en het addendum voor Wlz-zorg thuis.4 De insteek verschuift: minder vaste regels over hoe zorg georganiseerd moet worden, meer ruimte voor zeggenschap, met kwaliteit van bestaan als vertrekpunt.5
Opvallend is hoe het kompas een team beschrijft. Daar horen niet alleen professionals bij, maar ook mantelzorgers, naasten en het sociale netwerk, vaak over organisatiegrenzen heen.6 Samenwerken met naasten is daarmee geen extraatje meer, maar onderdeel van hoe kwaliteit wordt gedefinieerd.
Wie het Generiek kompas serieus neemt, kan de samenwerking met naasten niet aan toeval overlaten.
Twee akkoorden, één richting
In juli 2025 ondertekenden zestien partijen het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Daarin staan onder meer afspraken over afstemming met de sociale kring rond de oudere, betere samenwerking tussen formele en informele zorg en gelijkgerichte mantelzorgondersteuning zoals respijtzorg.7 Het akkoord legt ook vast dat er een opnametoets met scherpere criteria komt, waarbij professionals en mantelzorgers een stem krijgen.8 Het uitgangspunt schuift van zorg met verblijf naar zorg zonder verblijf; een instelling komt pas in beeld als zorg thuis niet meer verantwoord of passend is.9
Op 8 september 2025 volgde het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), als aanvulling op het Integraal Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord. Er is 800 miljoen euro aan doorbraakmiddelen gereserveerd voor het opschalen van arbeidsbesparende AI, digitale en hybride zorg en medische technologie.10
Wat dit betekent voor het verpleeghuis
Deze ontwikkelingen hebben een gezamenlijke consequentie die in de praktijk nog weinig aandacht krijgt. Als meer mensen langer thuis wonen en opname strenger wordt, komen bewoners later en met een zwaardere zorgvraag binnen. Hun naasten hebben dan vaak al jaren intensief gezorgd. Zij verhuizen als het ware mee, met hun kennis, gewoontes en verwachtingen.
Tegelijk kan het zorgteam minder opvangen. De samenwerking tussen team en naasten wordt zo een kritische schakel: goed georganiseerd levert zij rust, kennis over de bewoner en gedeelde verantwoordelijkheid op; slecht georganiseerd levert zij onduidelijkheid, conflicten en extra werk op.
Dat vraagt om meer dan een visie op papier. Het vraagt om vaste momenten, heldere afspraken en een plek in het dossier. De akkoorden benoemen samenwerking met informele zorg als opgave. De uitvoering ligt bij de organisaties zelf.
Bronnen
- Rijksoverheid. Personeelstekort in zorg en welzijn tegengaan (2026). www.rijksoverheid.nl/themas/familie-zorg-en-gezondheid/werken-in-de-zorg/personeelstekort-in-zorg-en-welzijn-tegengaan
- RegioPlus. Verviervoudiging van tekort aan professionals in zorg en welzijn (2026). regioplus.nl/verviervoudiging-van-tekort-aan-professionals-in-zorg-en-welzijn/
- Zorgjob. Recordinstroom kan tekort aan zorgprofessionals niet stoppen, over de arbeidsmarktplaat van RegioPlus (2026). zorgjob.nl/artikel/recordinstroom-kan-tekort-aan-zorgprofessionals-niet-stoppen_108
- Zorginstituut Nederland. Generiek kompas ‘Samen werken aan kwaliteit van bestaan’. www.zorginstituutnederland.nl/documenten/2023/11/29/generiek-kompas-samen-werken-aan-kwaliteit-van-bestaan
- V&VN. Themapagina Generiek kompas. www.venvn.nl/thema-s/generiek-kompas-samen-werken-aan-kwaliteit-van-bestaan
- Generiek kompas, begripsomschrijving team. open.overheid.nl/documenten/17be56ce-03c1-4677-89d6-fe200bd0512e/file
- Zorgverzekeraars Nederland. ZN tekent Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (2025). www.zn.nl/actueel/zorgverzekeraars-nederland-tekent-hoofdlijnenakkoord-ouderen-hlo/
- ActiZ. Het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg: een nieuw perspectief (2025). www.actiz.nl/actueel/het-hoofdlijnenakkoord-ouderenzorg-een-nieuw-perspectief-voor-zorg-en-ondersteuning
- Eldermans | Geerts. Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg: wat betekent dit voor zorgaanbieders? (2025). www.eldermans-geerts.nl/hoofdlijnenakkoord-ouderenzorg-zorgaanbieders/
- Zorgakkoorden.nl. Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. www.zorgakkoorden.nl/programmas/aanvullend-zorg-en-welzijnsakkoord/
Van kennis naar praktijk
Het Samenwerkingskompas vertaalt dit denken naar één gesprek dat een vaste plek krijgt in opname, zorgplan en MDO. Bekijk hoe het werkt.