Bronnen
Van kennis naar praktijk
Het Samenwerkingskompas vertaalt dit denken naar één gesprek dat een vaste plek krijgt in opname, zorgplan en MDO. Bekijk hoe het werkt.
IJkpunt
IJkpunt helpt zorgorganisaties de zorg opnieuw ijken. Niet vanuit wat de organisatie kan leveren, maar vanuit wat voor mensen het leven betekenisvol maakt. Leven op 1. Zorg op 2.
Zorg op 2 betekent niet minder zorg. Het betekent zorg op het juiste moment, voor het juiste doel: een zo goed mogelijk leven.
Eerste onderwerp, in gebruik: Samenwerkingskompas
Vraag het kompas aan →
In het midden van het kompas staat altijd de bewoner: wat maakt voor hem of haar een goede dag?
Wie doet wat rond de bewoner, en wat vindt de bewoner zelf belangrijk?
Bijvoorbeeld: “Welke taken wilt u graag zelf blijven doen?” Schrijf taken concreet op en vermijd aannames.
De omkering
De vraag is niet: welke zorg heeft iemand nodig?
↓De eerste vraag is: hoe wil iemand leven?
↓En pas daarna: welke ondersteuning is nodig om dat leven mogelijk te maken?
Zorgmomenten worden ingepast in het leven. Zo min mogelijk onnodige zorg ervaren.
Schematisch voorbeeld, geen meting en geen beeld van één organisatie.
Voor sommigen betekent leven op 1 juist dat een partner weer partner mag zijn, en niet primair mantelzorger. Ook dat is een keuze die in de zorg past, niet aan de zorg voorbijgaat. De naaste hoort niet zozeer bij de zorg, maar bij het leven van de bewoner. Goede zorg maakt dat leven mogelijk.
Het ijkpunt
Aan wat het leven mogelijk maakt. IJkpunt volgt vijf vragen, in deze volgorde, niet andersom.
Hoe wil deze mens leven?
Wat maakt een goede dag?
Wat kan de bewoner zelf, met de mensen om hem heen?
Welke ondersteuning maakt dat mogelijk?
Welke professionele zorg is echt nodig?
Het Generiek kompas, sinds 1 juli 2024 opgenomen in het Register van het Zorginstituut als kwaliteitskader voor de langdurige zorg, rekent mantelzorgers, naasten en het sociale netwerk tot het team rond de cliënt. Het Landelijk Beleidskader Wlz 2027, dat zorgkantoren uniform hanteren bij de inkoop van Wlz-zorg, noemt naasten in de sector verpleging en verzorging onder meer bij logeerzorg: aanbieders voeren bij intake en periodiek een gesprek met cliënt en mantelzorger en hebben een visie op het betrekken van mantelzorgers en naasten. Het kompas geldt voor de langdurige zorg, het beleidskader voor aanbieders van Wlz-zorg. Lees de achtergrond in de kennisbank.
De driehoek
De naaste is belangrijk omdat hij of zij deel is van het leven van de bewoner, niet omdat de naaste zorg kan overnemen. Goede zorg begint bij zien wie er bij dat leven horen.
Niet leefmomenten creëren in de zorg, maar zorgmomenten creëren in het leven.
Wie het leven van een bewoner met dementie centraal zet, heeft de mensen nodig die dat leven kennen. Daarom spreekt IJkpunt niet over ‘informele zorg’. Dat woord trekt een scheidslijn tussen professional en naaste, terwijl ze samen bij het leven van de bewoner horen.
Naasten en medewerkers staan niet naast elkaar. Ze vormen, samen met de bewoner, een driehoek. De lijn die het vaakst ontbreekt, is die tussen medewerker en naaste.
Iedereen verbonden. Naaste en medewerker stemmen rechtstreeks af, met de bewoner als middelpunt.
Herijken is geen eenmalig moment maar een cyclus: IJkpunt onderzoekt hoe de zorg en de samenwerking nu verlopen, vertaalt die inzichten naar praktische hulpmiddelen en helpt organisaties die daadwerkelijk te implementeren en te borgen. Drie stappen, van analyse tot borging in de dagelijkse praktijk.
Waar staat de organisatie nu? Wat wordt verstaan onder goede zorg? Een gedeeld vertrekpunt voor bestuur, team en netwerk rond de bewoner.
Wat moet er anders in gedrag, samenwerking en organisatie? Concrete interventies die passen bij de context en de mensen die het werk doen.
Hoe wordt de verandering onderdeel van de dagelijkse praktijk? Vastgelegd in proces, dossier en team, en meetbaar in uitkomst.
Praktijk
Vraagstukken waarin IJkpunt organisaties helpt bij de omslag naar leven als uitgangspunt.
Wat maakt voor deze mens een goede dag? Werken vanuit het Generiek kompas als leidend kader in de langdurige zorg.
De mensen die bij het leven van de bewoner horen: familie, vrienden, buurt, vrijwilligers. Zorg die zich daar rondomheen organiseert.
Een gestructureerd gesprek tussen naaste en zorgteam over rol, contact, grenzen en behoefte. Geborgd in opname, zorgplan en MDO.
Van visie naar praktijk. Interventies die landen in gedrag, dossier en dagelijkse routines, en die blijven werken na de startfase.
Van zorgvraag naar passende technologie, financiering en gedragskenmerken. Hangt bij de wijkteams, voor advies dat de zelfredzaamheid van de cliënt vooropstelt.
Positionering
Familie-apps zoals FamilieNet, CarenZorgt of OZOverbindzorg zijn nuttig voor updates en berichten. Ze zijn alleen niet gemaakt voor het gesprek dat aan het begin en tijdens de zorg gevoerd moet worden.
Bij een verhuizing wordt vaak gezegd: "download de app, dan blijft u op de hoogte." Maar de app vervangt het gesprek niet. Het Samenwerkingskompas is wat een app niet kan zijn: een gesprek, vastgelegd in het dossier, dat het hele team bereikt.
Verdieping
Het eerste concrete instrument van IJkpunt, voortgekomen uit onderzoek. De ambitie reikt breder: een manier van werken waarin het leven van de bewoner, eigen regie en samenwerking met naasten centraal staan. Achtergrond, werkwijze en evaluatie.
Onderzoek in de intramurale dementiezorg laat zien dat versnippering niet voortkomt uit onwil. Het zijn factoren op drie niveaus die elkaar versterken.
Rolonduidelijkheid. Medewerker en naaste weten niet goed wie wat doet, en het gesprek daarover wordt niet gevoerd.
Gevolg: handelingsverlegenheid bij medewerkers, naasten die zich voorbijgelopen voelen.
Geen vast moment. Afstemming zit niet in het opname- of zorgplanproces en blijft persoonsafhankelijk.
Gevolg: afspraken verschillen per EVV'er en verdwijnen bij personeelswisselingen.
Visie zonder werkafspraken. Kwaliteitskaders vragen om samenwerking met naasten, maar worden niet vertaald naar de afdeling.
Gevolg: de norm bestaat op papier, niet in het dossier.
Als de samenwerking niet is afgestemd, kost dat rust in het dagelijks leven van de bewoner. Dat is waar goede zorg begint.
2,6 → 1,7
Naasten die zorgen per persoon met dementie, van 2024 naar 2040. Er zijn straks minder mensen om die samenwerking mee vorm te geven, en minder professionals om het over te laten. Reden te meer om het goed te organiseren. Nationale Dementiestrategie
Een inzicht dat in de literatuur steeds terugkomt: niet alleen óf naasten betrokken zijn maakt het verschil, maar vooral hoe die betrokkenheid is afgestemd met het team.
Zorg die aansluit bij wie iemand was en is, gevoed door de mensen die dat verhaal kennen.
Duidelijkheid over de eigen rol en grenzen, zodat betrokkenheid niet ongemerkt overbelasting wordt.
Minder misverstanden en een gedeelde basis, in plaats van afstemming die afhangt van wie er dienst heeft.
Het kompas sluit aan op het proces dat u al heeft: rond het reguliere zes-weken evaluatiemoment wordt het gesprek gevoerd en de afspraken vastgelegd in het ECD.
Gewenste situatie
Van aanmelding tot het eerste familiegesprek. In week zes twee gesprekken achter elkaar, zodat er geen moment bij komt. Dit is het ideaalbeeld waar het Samenwerkingskompas op aansluit.
Achter elkaar, zodat er geen moment bij komt.
Eerst het MDOEen half uur met de arts, het zorgteam en de naasten.
Dan het samenzorggesprekDe arts gaat weg. Rustig de tijd met de naasten.
Kloppen de afspraken uit het kompas nog?
Wat het anders maakt: het is geen vragenlijst óver de naaste. Het gesprek is wederkerig: naaste en zorgteam benoemen allebei wat het nodig heeft en waar professionele grenzen liggen. De maatstaf is de kwaliteit van het gesprek, niet het afvinken van een formulier.
Uit literatuuronderzoek en focusgroepen kwamen drie werkzame mechanismen naar voren: rollen expliciet maken, een wederkerig gesprek voeren en borgen in het primaire proces. Het kompas brengt die samen.
Het Samenwerkingskompas is ontwikkeld vanuit onderzoek naar de samenwerking tussen naasten en zorgprofessionals bij de opname van mensen met dementie in het verpleeghuis. Het onderzoek is uitgevoerd bij twee zorgorganisaties. De bevindingen vormden de basis voor het instrument, maar iedere organisatie heeft een eigen context, werkwijze en uitgangssituatie — daarom is het belangrijk om bij toepassing te onderzoeken hoe het kompas aansluit op de bestaande praktijk en wat nodig is om het duurzaam te gebruiken. Het is inmiddels organisatiebreed in gebruik. De opgehaalde inzichten uit dat gebruik voeden de doorontwikkeling.
Gebaseerd op o.a. Hanson et al. (2017), Wittenberg et al. (2018), Gaugler (2005), Rosemond et al. (2012), Bartholomew Eldredge et al. (2016) en Bandura (1986).
Organisatiebreed in gebruik bij een VVT-organisatie; verder onderzoek loopt. De evaluatie kijkt niet alleen of het werkt, maar ook hoe het in de dagelijkse praktijk landt.
Uitkomsten van de evaluatie worden gedocumenteerd voor de eigen leerpraktijk.
Het Samenwerkingskompas is een concreet startpunt: een gesprek over rol, contact, grenzen en behoefte. Of dat ook echt verandering oplevert, hangt af van hoe het landt — in het team, het ECD, het MDO en de dagelijkse routine. Dat is meer dan het gesprek alleen.
Hoe dat precies werkt, verschilt per organisatie: welke werkprocessen, systemen en scholing erbij nodig zijn, vraagt eigen onderzoek naar de context. Dat is het moment om IJkpunt te benaderen — voor het in kaart brengen wat nodig is, en voor begeleiding bij de implementatie en borging.
Het kompas groeit door ervaringen uit de praktijk. Werkt u in de ouderenzorg en herkent u dit vraagstuk? Er zijn verschillende manieren om betrokken te raken.
Hoe organiseert u de samenwerking met naasten nu? Wat werkt, en waar loopt het vast? Die inzichten helpen het kompas scherper te maken.
Kritische feedback op de opzet, de vragen of de theoretische onderbouwing is welkom. Het kompas is nog jong.
Andere organisaties kunnen het kompas nu al aanvragen. Bij interesse volgt een kort intake-gesprek over de context, waarna het formulier en de toelichting kosteloos worden gedeeld.
Aanvragen
Zorgorganisaties die het Samenwerkingskompas willen gebruiken, kunnen het kosteloos aanvragen. Na een kort intake-gesprek over jullie context ontvangen jullie het formulier en de uitleg — in IJkpunt-vormgeving, als PDF.
Op aanvraag volgt een gesprek over de context en wat het kompas voor de afdeling kan betekenen. Daarna wordt afgestemd hoe het kompas het beste gedeeld kan worden.
Het kompas zelf is en blijft kosteloos. Meedenken over invoering in jouw organisatie kan. Neem contact op voor een verkennend gesprek.
Geen kosten. Geen verplichtingen. Je gegevens worden alleen gebruikt om contact op te nemen en het kompas te versturen — lees de privacyverklaring.
Achtergrond bij de beweging waar de ouderenzorg in zit, met beleid, cijfers en onderzoek op één plek.
Een ijkpunt is een referentiepunt waaraan je iets afmeet. In de ouderenzorg schuift dat referentiepunt: van hoe de zorg is georganiseerd naar wat voor de bewoner een goede dag maakt. IJkpunt onderzoekt hoe die samenwerking en zorg nu verlopen, vertaalt die inzichten naar praktische hulpmiddelen, en helpt organisaties die hulpmiddelen daadwerkelijk te implementeren en te borgen in de dagelijkse praktijk.
Het eerste instrument onder IJkpunt is het Samenwerkingskompas: een gestructureerd gesprek tussen naaste en zorgteam over rol, contact, grenzen en behoefte. Ontwikkeld op basis van een jaar literatuuronderzoek en focusgroepen met management, zorgmedewerkers en naasten. Wordt nu in de praktijk uitgerold en geïmplementeerd. Het is het eerste concrete instrument van IJkpunt; de ambitie reikt breder dan dit ene instrument.
IJkpunt is een initiatief dat voortkomt uit een afstudeeronderzoek van de master Innovatie in Zorg en Welzijn.
IJkpunt wordt opgebouwd door Rens Veening, adviseur beleid, kwaliteit en innovatie in de VVT.
Vragen, ervaringen of feedback op inhoud? Reacties zijn welkom. IJkpunt is nog in opbouw; kritische opmerkingen worden gewaardeerd.
IJkpunt / Kennisbank
Wat vraagt de nieuwe koers van de ouderenzorg van organisaties, en wat zegt onderzoek over samenwerken met naasten? Artikelen, beleid en bronnen die het gedachtegoed van IJkpunt onderbouwen.
De ouderenzorg beweegt van leefmomenten inplannen binnen de zorg naar zorgmomenten inpassen in het leven. Dat vraagt om een ander beeld van de naaste: niet ernaast, maar in de driehoek.
Personeelstekorten, een nieuw kwaliteitskader en twee akkoorden duwen de sector dezelfde kant op. Wat betekent dat voor het verpleeghuis?
Wat onderzoek zegt over familiebetrokkenheid in het verpleeghuis, en waarom het soort betrokkenheid belangrijker is dan de hoeveelheid.
Vrijwel elke organisatie onderschrijft het belang van naasten. Waarom het in de praktijk toch vaak vastloopt, en wat helpt.
Beleidskaders, cijfers, wetenschappelijk onderzoek en praktijkmateriaal. Samenvattingen zijn eigen duiding; lees voor details altijd de bron.
Het kwaliteitskader voor langdurige zorg thuis, in de wijk en in het verpleeghuis; vervangt sinds juli 2024 het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.
Afspraken over langer thuis wonen, reablement, een strengere opnametoets en betere samenwerking tussen formele en informele zorg.
Vervolg op het IZA met de beweging naar de voorkant, basisfunctionaliteiten en doorbraakmiddelen voor arbeidsbesparende innovatie.
Geactualiseerde doelen voor dementiezorg, met aandacht voor de dalende mantelzorgratio en afstemming met het AZWA.
Wat het kompas betekent voor verpleegkundigen en verzorgenden, per bouwsteen uitgelegd.
Actuele aantallen mensen met dementie, prognoses tot 2050, woonsituatie en aantal mantelzorgers.
Overzicht van het verwachte tekort tot 2035 en de maatregelen van de overheid.
Scenario’s voor vraag, aanbod en tekort, nu voor het eerst inclusief zelfstandigen.
Duiding van de prognose, inclusief het scenario waarin geplande beleidsmaatregelen zijn meegerekend.
Verschillende schattingen van het aantal mensen met dementie naast elkaar gezet, met uitleg over de methoden.
Stand van de wetenschap over familiebetrokkenheid en waarom de coronaperiode de noodzaak van herbezinning vergrootte.
Frequente communicatie met het team hangt samen met een positiever oordeel van families over de kwaliteit van leven van de bewoner.
Gewenste betrokkenheid verschilt per familielid; het verschil tussen wens en mogelijkheid is meetbaar.
Bij dementie verschuift familiebetrokkenheid naar zorgtaken en overleg, wat samenhangt met hogere belasting.
Conceptanalyse die zeven kenmerken van partnerschap tussen team en familie onderscheidt.
Gevalideerd meetinstrument voor partnerschap tussen medewerkers en families.
Emotionele spanning bij team en familie kan samenwerking ondermijnen; reflectieruimte is nodig.
Welke posities familieleden innemen bij het opnamebesluit, en wat dat betekent voor samenwerking.
Meta-analyse: persoonsgerichte zorg vermindert onder meer agitatie en depressie en verbetert de kwaliteit van leven.
Over de driehoek oudere, naaste en medewerker, en hoe culturen en systemen (zoals één contactpersoon) samenwerking beperken.
Instrument uit de ggz om in de driehoek cliënt, naaste en hulpverlener te bespreken wie wat doet; bruikbaar als inspiratie voor de ouderenzorg.
Stappenplan voor ouderenzorgorganisaties, gebaseerd op het onderzoek ‘Het goede gesprek’.
De vier rollen van de mantelzorger en de bijbehorende houding van de professional.
Praktische ondersteuning bij het toepassen van het kompas in de ouderenzorg.
Uitleg over de nadruk op wat ouderen zelf en met hun netwerk kunnen.
Laatst bijgewerkt: september 2026.
Het Samenwerkingskompas vertaalt dit denken naar één gesprek dat een vaste plek krijgt in opname, zorgplan en MDO. Bekijk hoe het werkt.
Privacyverklaring
IJkpunt is in opbouw en verwerkt op dit moment alleen gegevens van organisaties die zich aanmelden voor het Samenwerkingskompas. Deze verklaring beschrijft welke gegevens dat zijn, waarvoor ze worden gebruikt en welke rechten u heeft.
Rens Veening is de verwerkingsverantwoordelijke voor de gegevens die via ijk-punt.nl worden verzameld. Contact loopt via rveening@ijk-punt.nl.
Via het aanmeldformulier op deze site wordt alleen verzameld wat u zelf invult:
Buiten dit formulier worden geen bezoekersgegevens verzameld, behalve de analytische gegevens die alleen met toestemming via Google Analytics worden verzameld — zie "Cookies en tracking" hieronder.
Uw gegevens worden niet voor andere doeleinden gebruikt, niet verkocht en niet gedeeld met derden voor commerciële doeleinden.
De verwerking berust op uw toestemming, die u geeft door het aanmeldformulier bewust in te vullen en te versturen. U kunt die toestemming op elk moment intrekken.
Het aanmeldformulier draait op Netlify Forms. Netlify is de technische verwerker en slaat de inzendingen op namens IJkpunt. Netlify voldoet aan de AVG en heeft een verwerkersovereenkomst beschikbaar. Meer informatie: netlify.com/privacy.
Buiten Netlify worden uw gegevens niet met derden gedeeld, tenzij een wettelijke verplichting daartoe verplicht.
Uw aanmeldgegevens worden bewaard zolang dat nodig is voor het doel: contact leggen, het kompas versturen en eventuele vervolgvragen beantwoorden. Als u aangeeft niet meer benaderd te willen worden, worden uw gegevens binnen vier weken verwijderd.
U heeft het recht om:
Voor al deze verzoeken kunt u een mail sturen naar rveening@ijk-punt.nl. Reactie volgt binnen twee weken.
IJkpunt onderscheidt twee soorten cookies:
Bij gebruik van Google Analytics wordt het IP-adres van bezoekers geanonimiseerd. Gegevens worden maximaal 14 maanden bewaard en daarna automatisch verwijderd. Google treedt hierbij op als verwerker en kan gegevens verwerken op servers buiten de EER; dit gebeurt op basis van EU-standaardcontractbepalingen. Meer informatie: policies.google.com/privacy.
Er worden geen social media pixels, advertentie-trackers of profiel-cookies gebruikt.
U kunt uw toestemming op elk moment intrekken of wijzigen via cookie-instellingen (ook te vinden onderaan elke pagina), of door cookies te verwijderen via uw browserinstellingen.
De lettertypes van de site worden vanaf de eigen server van IJkpunt geladen. Hiervoor worden geen gegevens naar derden gestuurd.
Netlify Forms verstuurt inzendingen via versleutelde verbindingen (HTTPS) en slaat ze op in een beveiligde omgeving. Notificaties worden alleen naar het beheerdersaccount van IJkpunt gestuurd.
Deze verklaring kan worden aangepast als de dienstverlening of wettelijke context daar aanleiding toe geeft. De actuele versie staat altijd op deze pagina.
Laatst bijgewerkt: november 2026.
Producten
Twee concrete instrumenten, voortgekomen uit onderzoek en nu in de praktijk. Kies hieronder welke je wilt bekijken.
Een gestructureerd gesprek tussen naaste en zorgteam over rol, contact, grenzen en behoefte. Geborgd in opname, zorgplan en MDO.
Van zorgvraag naar passende technologie, financiering en gedragskenmerken. Voor wijkteams en verpleeghuis, voor advies dat de zelfredzaamheid van de cliënt vooropstelt.